Η στήλη με το κείμενο της ιστορικής απόφασης των Ελεύθερων Πολιορκημένων για την ηρωική τους Έξοδο στην ελευθερία κοσμεί την είσοδο του Κήπου των Ηρώων στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου. Η εξαιρετικά καλαίσθητη στήλη από μάρμαρο, μπρούντζο και γυαλί, εντελώς λιτή και με απόλυτα συμμετρικές διαστάσεις, χωρίς ίχνος οποιασδήποτε καλλιτεχνικής ακρότητας, τοποθετήθηκε δίπλα από το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, στο σημείο, δηλαδή όπου λήφθηκε η απόφαση της Εξόδου, το πιο ιστορικό σημείο της πόλης μας.
Η στήλη με το κείμενο της απόφασης της Εξόδου και το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής
Η κατασκευή και η τοποθέτηση της στήλης αποτελεί πρωτοβουλία του Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Διέξοδος» και υλοποιήθηκε με συνεισφορά χρημάτων των «Φίλων της Διεξόδου». Τα αποκαλυπτήρια της στήλης πραγματοποίησαν ο δήμαρχος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, κ. Γιάννης Αναγνωστόπουλος και ο ιδρυτής του Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Διέξοδος», κ. Νίκος Κορδόσης στο πλαίσιο μιας λιτής τελετής που συγκίνησε όλους τους παρευρισκομένους.
Η απόφαση εθελούσιας πορείας προς το θάνατο της ηρωικής φρουράς του Μεσολογγίου για την υπεράσπιση της τιμής και της αξιοπρέπειας τους έχει καταγραφεί στα παγκόσμια χρονικά ως η κορυφαία πράξη αυτοθυσίας, σκιαγραφώντας το Μεσολόγγι των ιδεών. Άλλωστε, η ιστορία ταπεινά υποκλίθηκε στο Ιερό Μεσολόγγι, την πολιτεία νεομαρτύρων. Η απόφαση στο ευλογημένο και θεοσκέπαστο Μεσολόγγι για την Έξοδο ήταν πρόσκληση – πρόκληση για υπέρβαση του ανθρωπίνου μέτρου.
Η ιδέα της Εξόδου πλανιόταν στα ιερά χώματα από καιρό, ενώ είχε προηγηθεί σύναξη στο σπίτι του Τζιαβέλλα με την ηγεσία του τόπου για τις κινήσεις που έπρεπε να δρομολογηθούν. Την επόμενη ημέρα, το Σάββατο του Λαζάρου 10 Απριλίου 1826 θα λαμβάνονταν οι τελικές αποφάσεις σε δημόσια συνεδρίαση του Συμβουλίου. Τόπος συγκέντρωσης της σύναξης ορίστηκε ο περίβολος της υπάρχουσας μικρής εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής, που αποτελούσε το στρατόπεδο των υπερασπιστών της πόλης: Διοικητήριο και Κυβερνείο δίπλα στους μαχόμενους αγωνιστές. Στο σημείο εκεί συναντήθηκαν προύχοντες και δημογέροντες, στρατηγοί, καπεταναίοι, λόγιοι και γραμματικοί, αξιωματούχοι και απλοϊκοί, στεριανοί και θαλασσινοί. Ένα συμβούλιο θανάτου με έναν σκοπό : την δόξα του Μεσολογγίου και την υστεροφημία των αγωνιστών του. Οι καπεταναίοι είχαν αναλάβει να διερευνήσουν, με ανιχνευτές την ύπαρξη μυστικού δρόμου – διόδου για ακίνδυνο πέρασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων στην ελευθερία και την λύτρωση. Ωστόσο, τα νέα δεν ήταν ευχάριστα, καθώς τα στενωπά φυλάγονταν άγρυπνα από τους πολιορκητές. Η κατήφεια γενική και η ανησυχία έκδηλη. Την παγερή σιωπή της στιγμής έσπασε η βροντώδης έκρηξη του αρχηγού της φρουράς, Θανάση Ραζή-Κότσικα, καθώς ορθώνει το παράστημα του και φωνάζει: «Υπάρχει δρόμος ορέ!». Η απορία των συγκεντρωμένων έντονη και η ανυπομονησία για την διέξοδο από την κρίση εμφανής. Στα εύλογα ερωτηματικά των παρευρισκομένων η απόκριση του ήταν απόλυτη και σαφής: «Είναι ο δρόμος του Θεού» φωνάζει. Ο δρόμος της θυσίας, της Εξόδου, του ολοκαυτώματος υπό την κρίση της ιστορίας ως θεϊκή εντολή και συνάμα λαϊκή προσταγή.
Η απόφαση της Εξόδου ήταν προ των πυλών, καθώς οι καπεταναίοι στοχάζονταν το σχέδιο, ο δεσπότης Ιωσήφ Ρωγών το διατύπωνε σε άρθρα ως πιο μορφωμένος και στη συνέχεια το υπαγόρευε στον γραμματέα Νικόλαο Κασομούλη.
Το πρωτότυπο κείμενο της απόφασης της Εξόδου, όπως περισώθηκε στα ενθυμήματα του Νικόλα Κ. Κασομούλη, γραμματέα της Επιτροπής σύνταξης της απόφασης και αναγράφεται στα «Απομνημονεύματα» με τα «Στρατιωτικά Ενθυμήματα» του Νικόλα Κ. Κασομούλη, (έκδοση Εμμ. Γ. Πρωτοψάλτη) δίδαξε, διδάσκει και θα διδάσκει ιστορία.
Το μεγαλείο του περιεχομένου της απόφασης
Οι δημιουργοί της απόφασης της Εξόδου προέβησαν στην σύνταξη της με το βλέμμα σταθερά στραμμένο στο ιστορικό μέλλον. Εικάζοντας τα μελλούμενα συνέτασσαν το κείμενο ώστε ο ιστορικός του μέλλοντος να πληροφορείται τα μυστικά αισθήματα των εγκλείστων Ελεύθερων Πολιορκημένων, τις αγωνίες και τους κρυφούς πόθους. Το πειθαρχημένο Μεσολόγγι στις αξίες και στις ιδέες του πορεύτηκε τον Γολγοθά του, με υψηλό φρόνημα και αίσθηση υποχρέωσης ατενίζοντας την ιστορία με έπαρση και αλαζονεία- παρά το μικρό μέγεθος του - που πηγάζει από την πίστη στις αξίες, κλείνοντας το μάτι ακόμα και στον θάνατο. «Η μεγαλοσύνη στα έθνη, δε μετριέται με το στρέμμα, με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα» ανέφερε ο Κ. Παλαμάς.
Το κείμενο της απόφασης καταστάλαγμα λαϊκής σοφίας στόχευε στο να οδηγήσει έναν ολόκληρο λαό σε μια ιστορική πορεία θριάμβου έναντι του θανάτου, καθώς η ηρωική φρουρά γνώριζε την προδιαγεγραμμένη πορεία και τακτοποίησε την υστεροφημία της ως ιστορικό χρέος και συνάμα παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Η σκιαγράφηση των ιδεών του Μεσολογγίου
Η πολιορκία του Μεσολογγίου που επιβλήθηκε από στεριά και θάλασσα από τους τρεις πιο σκληρούς Οθωμανούς πασάδες ήταν η πιο πιεστική και απάνθρωπη, αλλά ο μεσολογγίτικος λαός- μόνος και ξεχασμένος έζησε το δράμα της στενής πολιορκίας –δεν συμβιβάστηκε και δεν υποτάχθηκε ποτέ. Έτσι, πέρασε το κατώφλι της Ιστορίας με ψηλά το κεφάλι. «Μας έλεγαν θα νικήσετε όταν υποταχθείτε,• υποταχθήκαμε και βρήκαμε την στάχτη» σημείωνε ο Γ. Σεφέρης μια φράση που δεν άρμοζε για τον «μικρό μας φράχτη».
Το Μεσολόγγι, προπύργιο ελευθερίας και άνδρο ηρωισμού, έγινε θρύλος, καθώς προτίμησε έναν έντιμο και αντρόπιαστο θάνατο παρά την ατιμωτική παράδοση και υποταγή στον ανατολίτη δυνάστη και πέρασε το κατώφλι της ιστορίας αγέρωχο.
Τα διαχρονικά μηνύματα που εκπέμπονται από το ιστορικό κείμενο (φιλοπατρία, αντίσταση μέχρις εσχάτων, δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, συμπόρευση), που είναι χαραγμένα στην στήλη ας αποτελέσουν τον οδηγό μας στην καθημερινότητα μας.
Μεσολόγγι, Ελλάδα, Ευρώπη : Ανάπτυξη, δημιουργία, πρόοδος
Η ανάγνωση της απόφασης στον ιστορικό της χώρο αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής σ’ εκείνους που θυσίασαν την ζωή τους για την ελευθερία και την εθνική αξιοπρέπεια μας. Εξάλλου, το ευλαβικό προσκύνημα στην Ιερά Πόλη-το λίκνο των ανθρωπιστικών αξιών και φάρο για τους καταδυναστευμένους λαούς- έχει ως συνεπακόλουθο την αγαλλίαση της ψυχής, που προκύπτει από την δύναμη που εμπερικλείει κατά την ιστορική διαδρομή η μεσολογγίτικη αύρα της λιμνοθάλασσας.
Στα χνάρια των προγόνων μας με οδηγό την Ιστορία
ΕΙΡΗΝΗ ΣΩΤΗΡΙΟΥ
Δημοσιογράφος, Διοικητικό Στέλεχος, Διεθνολόγος
