ΚΟΣΜΑΣ ΑΙΤΩΛΟΣ

Στις 24 Αυγούστου, η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του εθνομάρτυρα αγίου μας «Κοσμά του Αιτωλού».
Ο Άγιος «Κοσμάς ο Αιτωλός», είναι μια μεγάλη προσωπικότητα με διαχρονική αξία και σπουδαιότητα. Υπήρξε διδάσκαλος και φωτιστής του γένους στα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας αλλά και άγιος της εκκλησίας μας.
Γεννήθηκε το 1714 στο Μέγα Δένδρο της Επαρχίας Αποκούρου (Θέρμου), της Αιτωλίας και έμαθε τα πρώτα του γράμματα στο «Κρυφό Σχολείο» του Μοναστηρίου της Αγ. Παρασκευής Θέρμου από κληρικούς δασκάλους. Στη συνέχεια, γύρω στο 1750, πήγε στην Αθωνιάδα Σχολή (Μονή Βατοπεδίου), του Άγιου Όρους για να λάβει ανώτερη παιδεία.
Ασχολήθηκε με τη μελέτη της Αγίας Γραφής και των εκκλησιαστικών πατέρων, έμαθε καλά ελληνικά, ξένες γλώσσες (Εβραϊκά, Τουρκικά και Φράγκικα) και μελέτησε σε βάθος την αρχαία ελληνική γραμματεία.
Το 1759 έγινε μοναχός στη Μονή Φιλοθέου όπου άλλαξε και το όνομά του από Κώστας στο μοναχικό Κοσμάς.
Σε ηλικία 46 ετών, λαμβάνει την άδεια του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Σεραφείμ Β΄ και ξεκινά το ιεραποστολικό του έργο.
Από το 1760 έως το τέλος της ζωής του, πραγματοποίησε τέσσερις περιοδείες σ’ ολόκληρη την Ελλάδα προσπαθώντας να μεταδώσει τον πόθο και την ελπίδα για την απελευθέρωση της σκλαβωμένης Ελλάδας.
Πρωταρχικός του στόχος, ήταν να διατηρήσει ζωντανή την ορθόδοξη πίστη στους σκλαβωμένους Έλληνες και να ανακόψει το εκτεταμένο κύμα εξισλαμισμού που είχε φουντώσει τον 18ο αιώνα.
Το κήρυγμα και ο λόγος του Άγιου Κοσμά του Αιτωλού, ήταν απλός και κατανοητός, απαλλαγμένος από θεολογικές ρητορείες και δογματισμούς και γι’ αυτό, είχε απήχηση στον απλό και αμόρφωτο κόσμο της εποχής του ο οποίος, τον άκουγε ευλαβικά και τον λάτρευε ως άγιο και προστάτη του.
Συνήθιζε να λέει: «Δεν έχω μήτε σακούλα, μήτε σπίτι, μήτε κασέλα, μήτε άλλο ράσο, αλλά παρακαλώ και τον θεό να μην μου δώσει μέχρι το τέλος της ζωής μου, διότι ωσάν κάμνω αρχή να παίρνω άσπρα, έχασα τους αδελφούς μου……»
Ζητούσε την καθαρότητα της καρδιάς και τη συμμετοχή στα μυστήρια της εκκλησίας. Γι’ αυτό, πριν από κάθε κήρυγμά του, έστηνε έναν ξύλινο σταυρό (δίδασκε κάτω απ’ αυτόν) και καλούσε το λαό να συμμετάσχει στα μυστήρια της εκκλησίας μας (εξομολόγηση, θεία ευχαριστία κ.λπ).
Εκτός από κήρυκας της ορθόδοξης πίστης, υπήρξε θερμός υποστηρικτής της ελληνικής παιδείας. Μέσω της παιδείας, πίστευε ότι θα έρθει η αναγέννηση του έθνους γι’ αυτό, προέτρεπε τους σκλαβωμένους Έλληνες να μάθουν γράμματα και ασχολήθηκε προσωπικά με την ίδρυση σχολείων σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας.
Χαρακτηριστικά είναι μερικά από τα λόγια που χρησιμοποιούσε στα κηρύγματά του για να τονίσει τη σπουδαιότητα της παιδείας:

«Δεν πρέπει να υπάρχει χωριό χωρίς σχολείο. Μόνο με τη βοήθεια των γραμμάτων θα καλυτερεύσετε την τύχη σας».

«Καλύτερα να αφήσετε τα παιδιά σας πτωχά και γραμματισμένα, παρά πλούσια και αγράμματα».

«Καλύτερα αδελφέ να έχεις σχολείον Ελληνικόν, παρά βρύσες και ποτάμια, γιατί η βρύση ποτίζει το σώμα, το δε σχολείον ποτίζει την ψυχή».

Χάρις στις ενέργειές του, χτίστηκαν περίπου 210 Ελληνικά σχολεία ενώ, άλλα 1.100 μικρότερης βαθμίδας λειτούργησαν σ’ όλη την Ελλάδα.
Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός όμως, δεν επιδίωκε μόνο την αναγέννηση της ανθρώπινης ψυχής αλλά και την αναγέννηση συνολικά της κοινωνίας.
Κήρυξε την ισότητα και αδελφότητα όλων των ανθρώπων, (τόνιζε: «όλοι αδελφοί είμαστε, μόνο η πίστη μας χωρίζει), έδειξε ενδιαφέρον για τη συλλογική κοινωνική συμπεριφορά και οργάνωση και αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα της κοινωνικής ενότητας τονίζοντας την αναγκαιότητα στον αλληλοσεβασμό μεταξύ «αρχόντων και αρχομένων».
Τέλος, ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, είχε και το χάρισμα της θαυματουργίας και εξέφρασε πολλές προφητείες οι οποίες πραγματοποιήθηκαν.
Αξίζει να αναφέρουμε μερικές από αυτές:

«θα ‘ρθει καιρός που θα δεθεί ο κόσμος με μια λινιά και οι άνθρωποι, όσο μακριά και αν είναι θα μιλούν εύκολα σαν να είναι στον πλαϊνό οντά και ας είναι ο ένας στην Πόλη και ο άλλος στη Μοσχοβιά».

«θα δείτε να πετάνε άνθρωποι στον ουρανό σαν μαυροπούλια και να ρίχνουν φωτιά στον κόσμο. Όσοι θα ζουν τότε θα τρέξουν στα μνήματα και θα φωνάξουν: “βγάτε ‘σεις οι πεθαμένοι να μπούμε εμείς οι ζωντανοί”».

«θα ιδείτε στον κάμπο ένα αμάξι δίχως άλογα να ροβολάει γρηγορότερα από το λαγό».

Στις 24 Αυγούστου 1779, σε ηλικία 65 ετών, ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κρεμάστηκε από τους Τουρκαλβανούς στο Καλικόντασι της Βορείου Ηπείρου, με την κατηγορία ότι ξεσήκωνε τους Έλληνες κατά των Τούρκων. Το τίμιο λείψανό του αφού ξεγυμνώθηκε, ρίχτηκε στον ποταμό Αψό με μια πέτρα στο λαιμό.

Έχουν περάσει 228 χρόνια από το μαρτύριο του αγίου και παρά τα όσα έχουν ακουστεί κατά καιρούς γι’ αυτόν (εθνικιστής, κοινωνικός επαναστάτης κ.λπ.), παρατηρούμε ότι οι θέσεις και τα μηνύματά του, παραμένουν διαχρονικά ακόμη και σήμερα.
Ακόμη και σήμερα, το ζητούμενο είναι η κοινωνική δικαιοσύνη, η ισότητα και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ελεύθερη πρόσβαση στη μόρφωση και ένα σωρό άλλες αρχές και αξίες για τις οποίες μόχθησε ο Κοσμάς ο Αιτωλός.
Σήμερα όμως, που το δήθεν έχει κυριαρχήσει έναντι του αληθινού, το εικονικό έναντι του πραγματικού και η πλασματική εικόνα δεσπόζει έναντι της ουσίας των πραγμάτων, κατανοούμε όλοι μας πόσο σημαντικές θα ήταν για την εποχή μας προσωπικότητες σαν τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό.
Δυστυχώς όμως, στερούμαστε προσωπικοτήτων που να διαθέτουν όραμα για το αύριο, να πιστεύουν σε αληθινά ιδανικά και να αψηφούν τον κίνδυνο και το κόστος για την υπεράσπισή τους.
Γι’ αυτό, θα ήταν χρήσιμο για όλους εμάς τους νεοέλληνες - έπ’ ευκαιρία της μνήμης του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού -να διεισδύσουμε σε βάθος στο έργο και τα κηρύγματά του ώστε, να αντλήσουμε τα απαραίτητα διδάγματα και να παραδειγματιστούμε θετικά από το ιεραποστολικό του έργο.